Στην Ελλάδα, όπου η μέση ηλικία της εργασιακής δύναμης ξεπερνά τα 43 χρόνια, η αειφόρος ανάπτυξη της οικονομίας εξαρτάται από τη σωστή αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού. Τα τελευταία χρόνια, η κυβέρνηση και οι εργοδότης προσπαθούν να αντιμετωπίσουν ένα πρόβλημα που έχει γίνει όλο και πιο εμφανές: πώς να διατηρήσουν τους πλέον ηλικιωμένους εργαζόμενους σε ενεργό ρόλο, παράλληλα με την ανάγκη για νεότερους και πιο τεχνολογικά προετοιμασμένους εργαζόμενους. Η Ελλάδα, όπως και πολλοί άλλοι ευρωπαϊκές χώρες, αντιμετωπίζει ένα φαινόμενο που ονομάζεται «απομακρύνωση των ηλικιών» (*ageing workforce*), το οποίο έχει ως αποτέλεσμα την μείωση της εργατικής δύναμης και την αύξηση των προβλημάτων υγείας σε εργαζόμενους που βρίσκονται σε υψηλές ηλικίες.
Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του Ευρωπαϊκού Στατιστικού Γραφείου (Eurostat), το 2022, το 24% των εργαζομένων στην Ελλάδα ήταν άνω των 50 ετών, έναντι του 20% στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως σύνολο. Αυτό σημαίνει ότι οι Έλληνες εργαζόμενοι είναι οι πιο ηλικιωμένοι στην Ευρώπη, με την Ιρλανδία να ακολουθεί με ποσοστό 22%. Η αύξηση αυτή δεν είναι απλά μια τυπική ηλικιακή μεταβολή, αλλά ένα σημάδι της οικονομικής πολιτικής που έχει οδηγήσει σε μια γενιά εργαζομένων που παραμένουν στην αγορά εργασίας πολύ περισσότερο από ό,τι οι προηγούμενες γενιές.
Η αύξηση της ηλικίας των εργαζομένων έχει επιπτώσεις που εκτείνονται πέρα από την εργασιακή αγορά. Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου Αθηνών, το 68% των εργαζομένων άνω των 55 ετών αναφέρουν ότι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εκτέλεση των καθηκόντων τους λόγω της ηλικίας τους, ενώ το 42% αναφέρει ότι έχουν υποστεί απώλειες από την εργασία τους λόγω της αύξησης της ηλικίας τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγικότητας και την αύξηση των απολύσεων σε ηλικιωμένους εργαζόμενους, που συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ανακατάληψή τους.
Μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις είναι η διαχείριση της εργασιακής συνέχισης για τους πλέον ηλικιωμένους εργαζόμενους. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Εργασία (European Centre for Social Welfare Research), μόνο το 30% των Ευρωπαίων εργαζομένων άνω των 55 ετών έχει πρόσβαση σε προγράμματα επαγγελματικής αναπροσαρμογής ή εκπαίδευσης. Στη χώρα μας, η κατάσταση είναι ακόμη χειρότερη: μόνο το 18% των εργαζομένων άνω των 55 ετών έχει πρόσβαση σε τέτοιου είδους προγράμματα. Αυτό σημαίνει ότι οι περισσότεροι ηλικιωμένοι εργαζόμενοι παραμένουν σε θέσεις εργασίας που δεν είναι κατάλληλες για την ηλικία τους, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ποιότητα της εργασίας και να αυξάνεται ο κίνδυνος τραυματισμών.
Η κυβέρνηση έχει αρχίσει να αναπτύσσει πολιτικές για την υποστήριξη της εργασιακής συνέχισης, όπως η ενίσχυση των προγραμμάτων επαγγελματικής αναπροσαρμογής και η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για τους εργαζόμενους άνω των 50 ετών. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των πολιτικών είναι αργή και συχνά ανεπαρκής. Για παράδειγμα, το πρόγραμμα «Εργασία και Ανάπτυξη» που υλοποιείται από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων έχει αποδείξει ότι μόνο το 20% των συμμετεχόντων είναι σε θέση να μετακινηθούν σε νέες θέσεις εργασίας μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος. Αυτό υποδεικνύει ότι υπάρχει ανάγκη για πιο αποτελεσματικές και ευέλικτες πολιτικές, που θα επιτρέπουν στους ηλικιωμένους εργαζόμενους να διατηρούν την εργασιακή τους δραστηριότητα με καλύτερες συνθήκες.
Εδώ, όπου η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα που δεν είναι μόνο οικονομικής αλλά και κοινωνικής σημασίας, είναι απαραίτητο να αναπτυχθούν στρατηγικές που θα ενισχύσουν την αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού και θα βελτιώσουν τις συνθήκες εργασίας για όλους. Η επιτυχία αυτών των πολιτικών θα εξαρτάται από την συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, εργοδοτών και εργαζομένων, καθώς και από την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και μεθόδων που θα επιτρέπουν στους ηλικιωμένους εργαζόμενους να διατηρούν την παραγωγικότητά τους και να συμβάλουν στη συνεχή ανάπτυξη της οικονομίας.
- Σύμφωνα με στατιστικά του Eurostat, το 2022 το 24% των εργαζομένων στην Ελλάδα ήταν άνω των 50 ετών, έναντι του 20% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
- Το 68% των εργαζομένων άνω των 55 ετών στην Ελλάδα αναφέρει δυσκολίες στην εκτέλεση των καθηκόντων τους λόγω της ηλικίας τους.
- Μόνο το 18% των εργαζομένων άνω των 55 ετών στην Ελλάδα έχει πρόσβαση σε προγράμματα επαγγελματικής αναπροσαρμογής.
- Το πρόγραμμα «Εργασία και Ανάπτυξη» έχει επιτυχία του 20% στους συμμετέχοντες να μετακινηθούν σε νέες θέσεις εργασίας.
- Η μέση ηλικία της εργασιακής δύναμης στην Ελλάδα ξεπερνά τα 43 χρόνια.
Η διαχείριση της εργασιακής συνέχισης είναι ένα ζήτημα που απαιτεί άμεση δράση. Η Ελλάδα, μέσω πολιτικών και κοινωνικών πρωτοβουλιών, μπορεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου οι ηλικιωμένοι εργαζόμενοι θα μπορούν να διατηρήσουν την εργασιακή τους δραστηριότητα με ισορροπία και παραγωγικότητα. Η επιτυχία αυτής της προσέγγισης θα έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης, την βελτίωση της ποιότητας ζωής και την διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.